Seine Bolks (1814-1894)


Seine Bolks werd geboren op 14-04-1814 in Den Ham als zoon van Albert Bolks en Zwaantje Vliermans. Acht maanden na zijn geboorte overleed zijn vader Albert. Seine heeft hem dus nooit gekend. Moeder bleef achter met drie kinderen, Hendrikje, Jan en de pasgeboren Seine. Het waren zware jaren voor de jonge weduwe Zwaantje, die behalve de kinderen opvoeden ook een boerderij moest bewerken. De kinderen gingen al jong aan het werk. Seine werd schaapherder. Hij hoedde de kuddes met schapen van de marken rond Den Ham. Alleen in de winterdag mocht hij, net als zijn oudere broer en zus, een tijdje naar school.

Volgens de verhalen werd hij ‘ontdekt’ door Hendrik Wormser, boekhouder van de Nederlandsche Handelmaatschappij, die in het net gestichte dorp Nijverdal woonde. Wormser was vanaf het begin een geestverwant van Ds. Hendrick de Cock, predikant in het Groningse plaatsje Ulrum, die een ander soort geloof predikte dan het vrijzinnige geloof dat de Hervormde Kerk in die jaren voorstond. In 1839 ontmoette Hendrik Wormser Seine Bolks, die net als zijn familie ook een aanhanger van de Afgescheidenen was. Hendrik was verbaasd over de grote bijbelvastheid van de jonge schaapherder uit Den Ham. Hij stelde voor dat de jongeman opgeleid werd tot ‘leraar’ door dominee Van Raalte, die predikant was in Ommen. Er was een groot gebrek aan ‘leraren’ die de jonge gemeentes van de Afgescheidenen konden leiden.

De opleiding van Bolks werd betaald door de Afgescheiden gemeente in Hellendoorn. Het kostte twee gulden per week en dat was een behoorlijke last voor de gemeente. Helemaal zonder problemen ging die opleiding niet. Het duurde ook langer dan gedacht. De ouderlingen in Hellendoorn werden wat ongeduldig. Ze vroegen iemand, die het woord kon brengen en de sacramenten kon toedienen, die opleiding hoefde niet zo lang te duren. Ze kregen van Van Raalte als antwoord dat het niet eenvoudig was om ongeoefende personen op te leiden. Men diende derhalve geduld te hebben. Maar uiteindelijk was Seine toch klaar voor zijn taak. In 1841 werd hij bevestigd als predikant. Hij was ondertussen getrouwd in 1838 met zijn jeugdliefde Geertje Brouwer uit Den Ham.

De jaren 1836-1845 waren voor de Afgescheidenen zware jaren door de druk van de overheid: zware boetes, inkwartiering van soldaten etc. Ook de economie liet het afweten. In de jaren veertig brak de aardappelziekte uit (volksvoedsel nummer een). De graanprijzen brachten niets op en zware belastingen op de eerste levensbehoeften teisterden de bevolking. Oproeren en stakingen braken uit in het hele land. In die jaren woei een hype, die landverhuizing heette over heel Europa, in gang gezet door Hessische soldaten, die in Amerika hadden gevochten. Daar was land genoeg en ook Amerika had groot gebrek aan werkkrachten. Vanuit Duitsland, Scandinavie, Nederland en Ierland werd de gedachte aan emigratie naar Amerika razend populair. Seine Bolks, zwaar beïnvloed door Van Raalte en Brummelkamp met hun pamflet over landverhuizing, wilde gaan emigreren. De armoede onder zijn gemeenteleden was groot en verbetering leek er niet te komen. Vooral het gebrek aan vrijheid van godsdienst speelde een rol bij de wens te vertrekken. Een groot gedeelte van zijn gemeente volgde hem in de hoop op een betere toekomst.

In augustus 1847 vertrok hij uit Hellendoorn met ruim tweehonderd volgelingen om via Rotterdam en het Engelse Southhampton naar New York te gaan. Via een overwintering in Syracuse kwam hij in het voorjaar in 1848 aan in de kolonie Holland, Michigan, een jaar daarvoor gesticht door Van Raalte. Binnen enkele dagen besloot Bolks een eigen kolonie te stichten, die hij in eerste instantie Hellendoorn noemde. De verstandhouding met Van Raalte was niet optimaal, dat was hij al niet in Ommen. De meeste volgelingen trokken met hem mee naar de nieuwe kolonie, die een jaar later Overisel werd gedoopt.

Al in 1851 vertrok Seine Bolks met vrouw en kinderen uit Overisel. Uit de notulen van de kerk in Holland blijkt dat Seine zich schuldig maakte aan de ‘oudste zonde’ ter wereld: overspel. Hij werd min of meer weggestuurd door Van Raalte en zijn eigen gemeente. Misschien had hij deze misstap nodig om de gerespecteerde man te worden die hij later werd. Hij kwam terecht in Chicago, waar hij de grote steunpilaar werd voor de nieuwe landverhuizers, die zich in het midwesten van Amerika vestigden. Hij werd daarna dominee in Milwaukee, Zeeland en Grand Haven.

Toen hij dominee was in Grand Haven trof hem een keiharde slag. Zijn moeder, Zwaantje was hem ook gevolgd naar Amerika, samen met zijn broer en zuster, en woonde in Overisel. Hij wilde haar bezoeken samen met drie kinderen en zijn vrouw. Bij Port Sheldon sloeg zijn paard op hol, verblind door de zon in het water van de rivier. Bolks raakte met zijn hele gezin te water, alleen zijn vrouw kon hij redden. Zijn drie kinderen verdronken. Hij heeft zijn leven verder getekend. Hij vertrok op hogere leeftijd naar Orange City in Iowa, waar hij in 1894 op 80 jarige leeftijd overleed. Zijn dankbare gemeente schonk hem een monumentaal graf op het daar aanwezige kerkhof.

Auteur: Hennie Scholten
Geboren:   10-04-1814 Den Ham
Overleden:   16-06-1894 Orange City (VS)
Vader:   Albert Bolks
Moeder:   Zwaantje Vliermans
Echtgeno(o)t(e):   Geertje Brouwer
Publicaties:   Bronnen: Van Raalte Institute, Holland, Michigan: Classis Holland Minutes 1848-1858. A. van der Linde: Geschiedenis van de Gereformeerde kerk Hellendoorn. Eigen onderzoek, archieven Zwolle, Hellendoorn en Holland, Michigan Literatuur: Jan Jongsma. Met de dominee de oceaan over: Ds. Seine Bolks. 2001
Laatst bijgewerkt op:   27-02-2014